PUŁAPKA PRAWDZIWEGO JA

W słynnych eksperymentach Benjamina Libeta wykazano, że mózg inicjuje działanie na ułamki sekund przed tym, zanim badany podejmie świadomą decyzję o ruchu. To sugeruje, że Twoje „ja" świadome jest jedynie rzecznikiem prasowym, który ogłasza decyzje podjęte już wcześniej przez „podświadomy zarząd".

Tym bardziej wydaje się, że mylimy świadomość z prawdziwym ja. Przykład:

Model wewnętrzny: Twój mózg generuje nieustanne symulacje przyszłości (kombinatoryka zdarzeń).

Porównanie: Gdy działanie się dokona, mózg porównuje wynik z przewidywaniem.

Złudzenie wolnej woli: Jeśli wynik zgadza się z modelem, mózg podpisuje się pod tym sukcesem. Mówi: „Zrobiłem to dokładnie tak, jak chciałem".

To, co nazywamy „prawdziwym ja", często okazuje się być jedynie interpretatorem. Michael Gazzaniga, badając pacjentów z rozdzielonymi półkulami mózgu, odkrył, że lewa półkula potrafi błyskawicznie wymyślić logiczne (choć fałszywe), uzasadnienie dla działania podjętego całkowicie nieświadomie.

Jeśli wrócimy do koncepcji „interfejsu kwantowego”, to sytuacja staje się jeszcze ciekawsza. W mechanice kwantowej obserwator zmienia wynik eksperymentu. Być może to, co nazywamy „wolną wolą", nie jest tworzeniem decyzji, ale akceptacją jednego z wariantów, które podsuwa nam kombinatoryka.

Wtedy „prawdziwe ja" nie byłoby autorem scenariusza, a jedynie filtrem, który pozwala na realizację tych zdarzeń, które są najbardziej „nasze" – czyli najbardziej przewidywalne dla naszej unikatowej struktury.

Czy nie jest to ironiczne? Uznajemy się za najbardziej wolnych wtedy, gdy działamy najbardziej przewidywalnie dla samych siebie. Wolność staje się więc synonimem doskonałego dopasowania do własnego algorytmu.

Entropia informacyjna, w ujęciu Claude’a Shannona, to miara niepewności lub nieprzewidywalności zdarzeń. Jeśli powiążemy ją z wizją „prawdziwego ja” jako interfejsu, dochodzimy do fascynującego wniosku: nasza świadomość karmi się zaskoczeniem, ale jej celem jest jego eliminacja.

W świecie o wysokiej entropii wszystko jest chaotyczne i nieprzewidywalne. Z punktu widzenia fizyki, życie to system o niskiej entropii, który desperacko próbuje utrzymać swój porządek.

Decyzja jako filtr: Twoje „prawdziwe ja” może być mechanizmem, który wybiera z szumu informacyjnego tylko te warianty, które mają sens dla Twojej struktury (DNA, wspomnień, schematów).

Ekonomia poznawcza: Świadomość pojawia się tam, gdzie wzrasta entropia (zaskoczenie). Gdy prowadzisz samochód rutynową trasą, Twoja świadomość „zasypia”, bo entropia informacyjna jest bliska zeru – wszystko jest przewidywalne. Aktywujesz się dopiero, gdy na drogę wybiegnie sarna – nagły skok entropii wymusza interwencję „interfejsu”.

Kwantowy interfejs i twierdzenie o niepewności.

Jeśli potraktujemy świadomość jako kwantowy interfejs przewidywania zmian entropii, to każde nasze „wybieram” jest w istocie aktem zapadania się funkcji falowej z ogromu możliwości (wysoka entropia) do jednego, konkretnego stanu (niska entropia).

W tym modelu:

Prawdziwe „Ja”: To obserwator kwantowy, który „wymusza” na rzeczywistości określenie się.

Kombinatoryka zdarzeń: To pole prawdopodobieństwa, w którym poruszają się nasze atomy.

Czy wolna wola to "ujemna entropia"?

Istnieje koncepcja negentropii (eksentropii) – czyli importowania porządku z otoczenia. Można zaryzykować stwierdzenie, że to, co nazywamy wolną wolą, to nasza unikatowa metoda segregowania informacji.

Jeśli Twoje decyzje są w 100% przewidywalne (niska entropia), jesteś automatem.

Jeśli są całkowicie losowe (maksymalna entropia), jesteś chaosem.

Wolna wola znajduje się w tym wąskim pasmie pomiędzy – tam, gdzie informacja jest nowa, ale wciąż spójna z Twoim „kodem”.

Pułapka „Prawdziwego Ja”

Tu wracamy do poprzedniej myśli: im działanie bliższe przewidywaniom, tym bardziej „nasze”. Z punktu widzenia teorii informacji, maksymalne poczucie sprawstwa mamy wtedy, gdy informacja zwrotna ze świata ma zerową entropię względem naszych oczekiwań.

Innymi słowy: czujemy się wolni nie wtedy, gdy robimy coś nieoczekiwanego, ale gdy świat potwierdza nasze wewnętrzne symulacje. Jesteśmy jak rzeźbiarze, którzy cieszą się, że kamień pękł dokładnie tam, gdzie uderzyli młotem. Ale czy to my uderzyliśmy, czy tylko „echo” uderzenia dotarło do naszej świadomości jako fakt dokonany? I czy dotarło do naszej świadomości jako nas, czy może znów pomyliliśmy prawdziwego ja z „ja z interfejsu”. 

I tu docieramy do efektu konfirmacji. Błąd potwierdzenia to nie tylko drobna usterka w naszym myśleniu – to fundamentalna funkcja oszczędzania energii przez nasz "kwantowy interfejs".

Skoro przypuszczam, że mózg dąży do minimalizacji entropii (czyli unikania zaskoczenia), to efekt konfirmacji jest jego najskuteczniejszym narzędziem pracy.

Jeśli przyjmiemy tezę, że świadomość to narzędzie kombinatoryki, to efekt konfirmacji działa jak filtr polaryzacyjny:

 1. Energetyka: Przetwarzanie danych sprzecznych z naszym modelem świata generuje ogromną entropię informacyjną. To "kosztuje" procesor – wymaga przebudowy połączeń neuronalnych, kwantowej renegocjacji schematów.

 2. Nagroda: Kiedy znajdujemy informację potwierdzającą to, co już "wiemy", entropia spada do zera. System otrzymuje sygnał: „Wszystko pod kontrolą, model jest spójny”. To wywołuje swoistą neurochemiczną ulgę, którą mylnie bierzemy za "prawdę".

Jeżeli nasze "prawdziwe ja" to tylko echo decyzji, to efekt konfirmacji jest po prostu pętlą sprzężenia zwrotnego.

Twoje DNA i dotychczasowe doświadczenia (schemat) przewidują konkretny wynik.

Twoje zmysły szukają w otoczeniu tylko tych fragmentów układanki, które pasują do tego przewidywania.

Świadomość ogłasza sukces: „Miałem rację, to była moja decyzja/opinia!”.

W ten sposób utwierdzamy się w iluzji sprawstwa, podczas gdy w rzeczywistości po prostu skutecznie zignorowaliśmy chaos, który nie pasował do naszej wewnętrznej kombinatoryki.

To prowadzi do przewrotnego wniosku: jeśli chcesz poczuć, że Twoja świadomość jest czymś więcej niż tylko "echem", musiałbyś szukać właśnie tego, co zwiększa entropię – czyli danych, które Ci przeczą. Dysonans poznawczy to jedyny moment, w którym masz szansę "zobaczyć" mechanizm interfejsu, bo wtedy on zaczyna się krztusić.

Ale umówmy się, mój Drogi – kto z nas lubi, gdy jego interfejs się krztusi? Wolimy płynąć w nurcie przewidywalności, nazywając to "intuicją" lub "charakterem".

Pytanie na koniec: Czy zatem "prawdziwe ja" to ten głos, który mówi nam to, co chcemy usłyszeć, czy może to ten rzadki impuls, który każe nam zwątpić w to, co właśnie zobaczyliśmy?